kids-reading-books-

Bu gün çocuklarımız için rengârenk resimler ile bezenmiş, bir birinden güzel birçok kitap var.İş okuma yazma öğrenmeye  geldiğinde ise  kafa karıştıracak kadar fazla seçenek karşımıza çıkmakta. Peki hiç düşündünüz mü?
ilk resimli Türkçe okuma yazma öğretimi kitabını nasıl bir kitaptı?

Tespit edilen ilk resimli Türkçe alfabe ve okuma kitabı, Hafız Refi adında bir öğretmen tarafından 1874’te İstanbul’da “Resimli Elifbâ-yı Osmanî” adı ile yayınlanmış. Hafız Refi hakkında elinizde fazla bilgi yok, sadece Galatasaray Lisesi öğretmeni olduğu bilinmekte.

Bu tarihten önce de çocukları okuma yazmayı öğrenmeleri için alfabeler mevcuttu. 4-11 yaş arasındaki çocukların devam ettiği Sıbyan Mekteplerinde okutulan Elifba Cüzü ve Kayserili Rüşdü Beyin Nuhbe-t’ül Etfâl (1858) başlığını taşıyan kitabı sayılabilir. Dr. Rüştü Beyin kitabı geleneksel okuma yöntemini değiştirmeyi amaçlayan, bilinen en eski kitap olma özelliğini taşımakta. Öğretmenlerin dersi nasıl yönlendireceklerine dair notlar da içermekte. Ne var ki her iki eserde çocukların ilgisini çekecek, motive edecek resimden yoksundu.

Bu açıdan Hafız Refi’in kitabı bir ilk. 96 sayfa oluşan kitapta, asıl ağırlık okuma parçaları ve resimlere verilmiş. Okuma parçası olarak hayvanlarla ilgili gözlemlere dayanan belgesel nitelikli yazılar ve hikâyeler seçilmiş. Bu hikâyelerin sonunda sözün özü başlığı altında kısa ahlâkî dersler, ilkeler ve toplumsal yaşama ilişkin öğütler yer alıyor.

Kitabın bir diğer bir özelliği de alfabeyi ve kelimeleri geleneksel “heceleme” yöntemi ile değil, o yıllarda benimsenmeye başlanan ses yönteminin kullanılmış olması. Bu göze alınarak yazarın, Tanzimat döneminin eğitimde yeni yöntem ve uygulamaları benimsemiş ve bunları yaymaya çalışan “usûl-i cedîd” hareketinin bir mensubu olduğunu söylemek mümkün.

Kitabın ilginç bir özelliği de “köpek” hakkında bilgi verirken “kuduz” sorununa değinmesi: Kuduzun çok tehlikeli bir “illet” olarak ele alınmış, hastalığın belirtilerinden söz edilmiş. Kuduzdan ilk kez bahseden eden alfabe ve okuma kitabın olması olasıdır.

Tabii  bu alfabe ve okuma kitabın en özgün tarafı içerisindeki  hayvan resimleridir . 31 adet güzel çizilmiş gravür tarzındaki resimler kitabın eğitimsel değerini artırmaktadır. Yazar çocukların hayvanlara olan ilgilerinin öğrenmelerine katkı sağlayacağını düşünerek hayvan metinlerini kullanmış, hem de bunları hayvan resimleri ile süsleyerek ilgilerini artırmayı hedeflemiştir. Hiç kuşkusuz hayvanlarla ilgili bilgilerin çok canlı ve renkli bir anlatımla sunulması, çocukların ilgisini derinden çekmiş, onlarda okuma sevgisi ve doğayı inceleme merakı oluşturmuş . Bu da Hafiz Refi’nin öğrencilerinin ilgilerini göz önünde tutarak eğitimine şekil veren bir öğretmen olduğunun göstergesi kabul edilebilir.

 

Kaynaklar

Akyüz Prof. Dr. Yahya “Resimli İlk Türkçe Alfabe ve Okuma Kitabımız ve Türk Eğitim Tarihindeki Önemi” Milli Eğitim Dergisi Sayı 147 Ağustos-Eylül 2000

Akyüz Prof. Dr. Yahya, Türk Eğitim Tarihi (Başlangıçtan 1999’a), İstanbul, 1999, 7. Baskı, ALFA yay

 

Reklamlar